Musika+Erdi+Aroan

=**MUSIKA ERDI AROAN **=

Historikoki Erdi Aroak Erromatarren inperioaren erortzetik (K.o. 476) Konstantinoplaren jaustea arte (1453) edo Amerikaren konkista (1492) hasi zenera arte hartzen du.

[|Erdi Aroa] fedearen aroa izan zen eta iluntasuna izan zen nagusi. Beldurrez eta sinesmenez betetako mundua. Eta garai honetan, erlijioa ezinbesteko osagaia izan zen arte eta kulturaren adierazpen guztietan, baita musikan ere.

Kantu Gregorianoa: musika erlijiosoa
Erdi Aroko musika, batez ere,[| erlijiosoa]izan zen, egiten ziren lan gehienak Elizarentzat (Erromako elizarentzat) baitziren. Erlijioaren indarrak musika liturgikoa (mezatarakoa) garatzea ekarri zuen, eta “kantu gregorianoa” da horren lekuko. Garaiko musika profanoari aurre egiteko eta Europan liturgia desberdinetan kantatzen ziren abestiak batzeko, instrumentuen laguntzarik gabe kantua maila gorenera eraman zuen eliza kristauak. [|Kantu gregorianoaren] sortzailea [|Gregorio I.a Handia (540-604)] aita santua izan zen.

Beraz, kantu gregorianoa (cantus gregorianus) Erdi Aroan sortu zen musika liturgikoaren mota bat da, erritu [|katolikoan] meza laguntzeko eta [|latinez] egindakoa eta [|monasterioaren] barruko bizitzarekin eta [|beneditar] ordenarekin lotutakoa. Gaur egun nahikoa galduta egon arren, tradizioa mantentzen da besteak beste [|Leire] (Nafarroa) [|Santo Domingo de Silos] (Burgos) eta [|Ganagobieko] (Proventza Garaiko Alpeak) monasterioetan.

Notazio musikalaren lehenengo sistemak: neumak eta Guido d´Arezzo
Garai horretan, bestalde, [|neumak], notazio musikalaren lehenengo sistemak, sortu ziren. Eskuizkribuetako hainbat pasartetan agertzen diren barra eta puntuen konbinazioak dira neumak. Idatzizko testuen azentu-marketan dute sorburua.

Sistema honen hobekuntza, eta baita Erdi Aroko musika eskalaren sei noten izenak (hexakordoa), [|Guido d´Arezzo] izeneko monjeari egozten zaio (XI. mendean). Noten izenak[| San Juan Bautistari] egindako abesti batetik hartu zituen, kantu honen esaldi bakoitza hexakordo eskalako nota bakoitzarekin hasten baitzen:

UT queant laxis REsonare fibris MIra tuorum FAmuli gestorum SOLve polluti LAbii reatum Sancte Johannes.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">Zazpigarren nota, SI, beranduago (XVI. mendearen amaieran) hartua izan zen eta XVII. mendean UT nota DO notagatik ordezkatua izan zen, ahoskera errazteko.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">Musika profanoa: juglareak eta trobadoreak
<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">Erdi Aroan musika erlijiosoa izan zen batik bat, baina izan zen, halaber, [|musika profanoa], hau da, herri-musika, juglareek eta trobadoreek eskaintzen zutena. Juglareen eginkizuna, kantatzea eta dantzatzea eta mila komeria egitea zen, baina ez musika sortzea. [|Trobadoreak], berriz, musika sortzaileak eta kantariak ziren. Trobadoreak Proventzako okzitaniera erabiltzen zuten eta gai nagusiak, maitasun platonikoak eta batailetan edo gerretan gertatutakoak izaten ziren.

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">Gaur egun ez dira ezagutzen Erdi Aroko abesti profano asko, baina abesti horiek gaitzesten zituzten eliz ediktu ugariek errepertorioa oso zabala izan zela ematen dute aditzera.


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|778. La chanson de Roland. Pascal Gaigne]


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[[file:datu-basea24/BERRIA, 2012-03-27.pdf|Erdi Aroko musika tresnak, Emilio Arias (BERRIA, 2012-03-27, 38-39. orr.)]]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[[file:datu-basea27/BERRIA, 2013-03-28.pdf|Erdi Arora musikaz itzuli (BERRIA, 2013-03-28, 40. or.)]]


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Musika andalustar arabiera]
 * http://elpais.com/diario/1977/07/24/cultura/238543205_850215.html
 * [|MÚSICA ANDALUSÍ: ¡Ay, de mi al-Ándalus! - Ibn Jafáya (1058-1139)]
 * http://www.berria.eus/paperekoa/5001953/032/004/2015-11-17/sid_ahmed_serri_hil_da_musika_arabiar_andalusiaren_ikurra.htm
 * [|Antzinako musika Euskal Barrokensembleren eskutik (HAMAIKA TB, 2015-09-17)]

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">__Ariketak__:


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">Zein musika mota lotzen dugu kantu gregorianoarekin: Musika liturgikoa / Musika profanoa.
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">Herri-musika jotzeaz gain, beren kantak ere sortu eta abesten zituzten. Nortzuk? Trobadoreak / Juglareak
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Musika Erdi Aroan._Galderak_eta_erantzunak]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Musika Erdi Aroan. Ariketak]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">http://www.educaplay.com/es/recursoseducativos/715942/edad_media_y_musica.htm
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">http://www.educaplay.com/es/coleccion/11181/44/musica_medieval.htm

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">__Loturak__ (bideoak eta artikuluak):


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">Erdi Aroko emakume poetak. "Los Musicos de Urueña" laukoteak Erdi Aroko emakume poeten omenezko emanaldiak eskaintzen ditu: [|Hildegard von Bingen]eta Azalais de Porcaraiguas. [|Beatriz de Dia] trobadoreen lanak ere ematen dituzte taldeko kideek.
 * [|__Visión: La historia de Hildegard Von Bingen__ (Margarethe Von Trotta, 2009). Filma, 110 min. Hildegard Von Bingen es una mujer alemana que desde muy niña ha tenido visiones en las que Dios le pedía que transmitiera sus mensajes. Ahora es monja y su fama traspasa los muros de su convento. Una mujer adelantada a su época en el empleo de la medicina natural y prestigiosa compositora de música. “Visión” relata la vida de una mujer que marcó un antes y un después en muchos aspectos de la sociedad de la Edad Media.]
 * [|Visión: La historia de Hildegarda de Bingen - YouTube]


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Bideoa1]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Bideoa2]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Bideoa3]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Bideoa4]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Kantu gregorianoa1]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Kantu gregorianoa2]


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">http://eu.wikipedia.org/wiki/Guido_Arezzokoa
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">http://es.wikipedia.org/wiki/Guido_de_Arezzo


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Erdi Aroa]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Trobadoreak]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[[file:datu-basea30/BERRIA, 2013-12-20.pdf|Okzitanierazko lehenengo telebista abiatuko dute gaur, internet bidez (BERRIA, 2013-12-20, 30. or.)]]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">http://zuzeu.com/2014/01/18/okzitanierak-behar-zaitu/
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[[file:datu-basea30/BERRIA, 2014-03-23.pdf|Frederic Mistral, lehen Nobel sariduna eremu urriko hizkuntzetako idazleen artean (BERRIA, 2014-03-23, 34-35. or.)]]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[[file:datu-basea30/BERRIA, 2014-04-29.pdf|"Akitaniako Alienor" pastorala. Emazte trobadoreak (BERRIA, 2014-04-29, 32. or.)]]

<span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">__Arkaitzen gogokoak__:


 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|SPLIT 77 - Munstroak]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Bizardunak: "Nazi de fresa"]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Frank Sinatra: "My Way"]
 * <span style="font-family: Verdana,Geneva,sans-serif;">[|Asier López - Entelekia]